Opera’nın güvenlik açısından çok önemli bir browser olduğunu düşünür ve bir çok şirket webmaster tarafından kullanılıyor olabileceğini varsayarsak Nic.tr bu işe el atmalı diye düşünüyorum.

Tipik örneğimiz google aslında bu yazının konusu olacağı üzere domain açısında pek bir halta benzememekte. Ama aslında google tamda bu yazının en güzel örneğinide teşkil ediyor. Çünkü şartlar ve ortam farklılığına en iyi vurgu yapacak isimde aynı zamanda. Google ilk kez duyan bir insanın aklında markalaşabilecek bir isim olamayacağı, jenerik olamayacağı aşikar bir kelime. Fakat biliyoruz ki kapital herhangi bir şeyi herkesin aklında yer açarak markalaştırabilir. İşte amerikada çok iyi bir fikirle başlayan (pagerank) google aldığı dev kredi bütçeleri ( ilk yıllarında 24 milyon $ a kadar ) ile markalaşmayı başardı. Evet fizibilite çalışmaları yaptı, internet hakkında tecrübeliydi vs. vs. Bunu er geç her girişimci Türkiye’de de yapar. Fakat yatırım bulmak, kredi bulmak büyük derttir.

Türkiye’nin diğer gelişmiş ülkelere göre en önemli farklılığıda budur.

Peki Türkiye’de hiç mi şans yok. Elbette var. Markalaşmak için harcanacak bedeli geliştirmede kullanıp, zaten jenerik olan bir domain kullanarak projenizi canlandırmak. Fakat bu Türkiye’de pek mümkün değil. Zira yine bir türk şirketi olan Nokta.com 420 bin jenerik domaini, Hanel Bilişim 4000 kadar çok önemli domaini, Kıvılcım İstanbulluoğlu 3500 kadar jenerik ismi zaten almş durumda. Dahası yerel isimlerde de ünlü M.A. Stenzel amcamızdan söz etmeye gerek yok. On binlerce dolar verip isim alma teklifleri yapabilirsiniz.

Diğer kalan isimler ise tahmin edebileceğiniz gibi kendi kendine yaşayabilecek bir proje olacaksa markalaştırma maliyetleri yüksek olacak isimlerdir. Böyleyken Türkiye’de proje geliştirmekte, internetten para kazanmakta bir kaç kişinin tekelinde olur tabi ki.

İlk gelen alır kuralı var dediğinizi duyar gibi oluyorum. Evet ama bu kural zaten ekonomik sistemin cayır cayır işlediği Amerika gibi ülkelerin işine yarar. Ama sizin gibi her attığı taşta iki kuş vurmazsa zarar edecek ülkelerin girişimcilerinin ne yatırım bulma şansları, ne kredi imkanları bu ülkelerdeki kadar geniş değildir. Bu ülkede bu tip kurallar tam tersi karaborsacıların türemesi anlamına geldi. Bunu zamanında com.tr konusunda öngören ( belki de farklı nedenlerle bilemiyorum ) ODTÜ’tü tebrik ediyorum.

Bu şekilde projeyi ateşleyebilecek ve girişimciyi yüksek maliyetlerden kuratarabilecek domainler karaborsa olduğu sürece elbette internet gelişmeyecektir.

Bu tip sistemlerde günlük operasyonlar gerçekten zorludur. Tedarik, kargo, depolama gibi işlerin hesabı çok iyi yapılmalı, yollar tıkandığından alternatif olarak hangi yol derman olur iyi tahlil edilmelidir. Bunların hesabını yapmadan işe giren hem alış veriş hem müzayede sistemleri yok olmaya mahkum. Bunu bildiğimden elimde her türlü teknik imkanım yazılımcı olduğumdan doğal olarak varken girmedim bu işlere. Çünkü ürün kalitesi gibi çok önemli bir etkende dışarda kalan firmaların elinde olacak ve müdahil olamayacağımı biliyorum.

Tüm bunlardan zaten Türkiye’de  gerçek anlamda kaliteli ürün yelpazesi sunabilen firmada yok. 1000′den fazla farklı ürünü farklı ihtiyaç alanlarında olacak şekilde temin edip adam gibi işini yapabilen bir firma varsa gösterin bana ben de bileyim. Bir sitede hem banyo dolabı hem de kol saati hem ekran kartı hem de oto lastiği satılıyorsa on kere düşünün alış veriş etmeden. İyi tartın ölçün biçin derim.

Peki tüm bu alışveriş sistemleri ve müzayede sistemleri başarısızlıkları içinde başarılı  başarılı olabilecek, daha çok para kazanmak ya da zarar etmemek için manüpüle edilmesinede gerek olmayan bir orta yol var mı ? Evet var. Bu ikisini anlamlı şekilde birleştirmek, hem müşteri hem satıcıyı performansı ölçüsünde memnun etmek mümkün. Kısaca sistemi anlatayım.

Bir A ürünü piyasa fiyatı 100 TL olsun. Sistem tıpkı müzayede sistemleri gibi 1 TL teklif bedeli ile teklifler toplasın. Diyelim 150 kişi teklif verdi. Ve en yüksek tekil teklifi veren Ahmet Bey 68 TL ile ürünün sahibi oldu. Kendisine toplam maliyeti 68 TL ürün bedeli + 1 TL teklif bedeli ( artadabilir bu önemli değil ) + kargo şeklinde. Satıcı şirketin zararı 32 TL ürün satışı için. Ama 150 TL teklif bedelleri toplandığında bu normal piyasa bedelinin 150 TL + 68 TL ile 228 TL ederek çok çok üstü bir rakama satılmış ve satıcı şirket kar etmiş oluyor. Buraya kadar herşey satıcı şirket tarafında ve müşterilerin çoğu şanslarını denedikleri ile kalıyor.

Peki bir düşünelim. Ya satıcı şirket 228 TL toplam bedelden 128 TL teklif veren tüm kullanıcılarına teklif sayıları ile orantılı olarak,  otomatik şekilde dağıtır ve tıpkı normal bir alışveriş sistemleri gibi ürünü 100 TL’ya satmaya razı olursa. Bu şekilde müşterilerde 150 TL teklif  toplamından sadece 32 TL’lık kısmını öderlerse herkes mutlu olmayacak mı ? Müşteriler hesaplarına aktarılan bu bedelleri ister hemen al ürünlerde, ister yeni tekliflerde, isterlerse de nakit olarak talep edebilirler. Satıcı için ürün satıldığından artık sorun yoktur çünkü.

Tek sorun satıcının başına şu gelebilir diyebilirsiniz. 100 TL ürün için sadece 10 teklif alır ve ürünü 5 TL’ya satmak toplamda 15 TL kazanmak zorunda kalabilir. Bunun iki çıkış yolu mevcut. Ya ihale iptal edilir ve sistem ürünü bu durumda satmayacağını sözleşmesinde ilan eder ya da teklif sayısı yeter seviyeye ulaştığından arttırma sonlandırılması yapılır. Bu şekilde satıcıda zarar etmeyecektir.

Fikrimi kullanmak isteyenler buyursun satın alsın :)


function replacetr($text) {
$search = array('Ç','ç','Ğ','ğ','ı','İ','Ö','ö','Ş','ş','Ü','ü',' ');
$replace = array('C','c','G','g','i','I','O','o','S','s','U','u','-');
$text = str_replace($search,$replace,$text);
return $text;
}


Bu fonksiyon çalışıyor.  Ama dikkat edilmesi gereken bir şey var.  UTF-8 kod yapısında bir function kütüphanesine eklediğiniz function ANSI bir dosyada çalışmıyor. Üstelik loaded olup olmadığına php ile bakıp görüyor ama çalışmadığına uzun süre anlam veremeyebiliyorsunuz.  Tüm dosyalarını utf-8 olsun :)

Kaynak : yvoschaap.com

Bicumle altyapısını biraz değiştirip eklentilerle geliştirince bir kaç günde bana güzel bi oyuncak çıktı. Şimdilik tepkiler olumlu gidiyor.

Tabi böyle soru cevap sitesi yapınca acaba başka kimler var ki aynı alanda sorusu kafama takıldı. Daha önce bildiğim bisorusor.com sitesi neler yapmış ben askerdeyken dedim şöyle bir baktım. İçerik ve özellik anlamında inanılmaz yol kaydetmişler. Google indeksleri hakkaten muazzam. 2.400.000 sayfa kayıtlı googleda. İsim benzerliğimizse tamamen kader. Bicumle’ domainini aldıktan bir süre sonra aklıma bisoru.com ismini de almak gelmişti. Çok sonra bisorusor.com ile karşılaşmış, acaba neden bisoru.com diye almamışlar diye düşünmüştüm. Açıkcası zaten o çapta bir siteyle yarışacak halimize olmadığından umurlarında olacağınıda sanmıyorum. :)

Bisorusor.com üzerinde sorulan insan neden bisoru.com diye site açar ki sorusundan öğrendiğim kolaycevap.com ve sendesor.com sitelerinede baktım. Kolaycevap içlerinde en düşük alexa değerine sahip. Ama bence en çok gelecek vaad edeni. Zira servis tek başına değil. Bir network. Dinlebul gibi inanılmaz eğlenceli bir siteleri var mesela. Mobil özellikleri ise cabası. Kolaygele.com ise sanırım twitter misali bir icat oluyor. Arkadaşlarım ne yapıyor ki sorusundan yola çıkıyorlar bu sitede. Tabi Pilli Network sitelerindeki tek üyelikle tüm sitelere girme olayını halletmeleride takdire şayan. Bu benimde planladığım ama bir türlü işten güçten vakit bulup sosyal sitelerimi canlandıramadığımdan ve çeşitli imkansızlıklardan uygulayamadığım birşeydi. Görünce kolay site sahiplerini iletişim formundan tebrik etmeden duramadım :)

İnternet artık eskisi gibi değil. Yeni girişimlerle daha renkli daha canlı bir internet oluyor türkçe internet. Daha çok güzel site istiyorum daha çok :)

NOT : Siteden eşi dostu haberdar edelim derken gmailin adres defterine epostalaştığın herkesi kaydetmesi sonucu cümle aleme spamvari şekilde duyurduğum için, googledan, telekomdan, innova şirketinden, zaman gazetesinden, gökçeoğlu asansörden ve daha sayamadığım bir dolu kuruluştan özür dilerim. Tamamen istemeden olmuştur.

Unutmada iyinet.com ya da r10 forumlarında güvenilir iTrader sahiplerinden normal dolar kurundan daha ucuza paypal alarak alışverişinizi bir nebze daha ucuzlatabilirsiniz. Benim gibi her sene 15-20 domain güncelleyenlere duyurulur. Sizin kullandığınız tarihte çalışacak mı bilemiyorum ama bazı kuponlar buldum buyrunuz.

emma3

MTECH330

FPT3

Öte yandan Ersan Özer, eTohum toplantılarında kullanıcı üretimi içeriğin Türkiye’de aslında varolmadığını adeta kanıtlarcasına bir konuşma yapmış. Haklı olduğu kısımlar çok fazla. Ama tek bir unsuru görmezden geliyor. Türkiye’de tek alana hitap eden kullanıcı üretimi içerik sahibi sosyal ağlar henüz yok. Sosyomat’ın özelleştirilebilir gruplar kanalı iyi düşünceydi ama olgunlaşamadı. Bugüne kadar başarılı bir facebook uygulaması bile çıkmadı bu alanda. Ama başarılı örnek olarak tam oturmasada DonanımHaber gösterilebilir. %60′a yakın içeriği kullanıcılar forumlarda üretiyor. Pillinetwork ayrı güzel bir örnek. Bu da yakında asenkron editör onaylı ve tek alanda tek şekilde hizmet veren oluşumların olabileceğini gösteriyor.

Böyle Türkiye’de bakınca .com pek çok şirket iflas bayrağını çekecek.

Weblebi.com iflas ettiğini geçenlerde açıklamıştı. Arkasında Shobbo.com geldi. Fakat konu ne varolan medya şirketlerinin ne de web 2.0 kullanıcı üretimi içerik mantığının işlememesi değil. Asıl neden henüz internet sektörünün yeter feedback tecrübeye sahip olmaması. Bu yüzden pek çok daha başarısız girişimde olacak.

Bu tecrübesizlik özellikle maliyet ve işletme konusunda öngörememezliğe yol açıyor. Özellikle istihdam maliyetleri göz önünde bulundurulmuyor. Kendi istihdamını şirketinde kendisi sağlayan birisi olarak söyleyeyim, bir elemanın istihdamından asla maaşından fazla kar elde etmeyi düşünmeyin. Bu olsa olsa bir hayaldir. Tıpkı bir malı maliyetinin iki karına satmak gibi bir hayal. Bu hayali kurarak bir yazılımla yıllarca düzenli para kazanacağını zannedenler benzeşiyor. Yazılımların evrim gereksinimlerini yazılımcıların, hatta tecrübeli yazılımcıların karşılayabileceğini anlamak lazım. Henüz standartlarının oturmadığına inandığım web yazılım işi Türkiye’nin kendine has şartlarında sektör içinde birbirine uyumlu donelere de sahip değil. Bu uyumsuzluk eğitimsizlik ve tecrübesizlikten kaynaklanıyor. Bu yüzden yurtdışı üretimi, açık ya da özgür yazılımların çözümleride ancak geçici çözümler olabilir.

Bu maliyet ve tecrübesizlik yanında bir diğer sorun : projelerin sahipleri bence dünyada ki teknolojik web evrimi, söz gelimi web 3.0 gibi gelecek senayoları dikkate almıyorlar. Şimdiden bu şekilde bakınca; efiyat.com, cimri.com gibi sitelerin uzun süren bir başarısızlık, kararsızlık süreci yaşayacağını görmek bu açıdan hiç zor değil. Fiyat karşılaştırmak düşünüldüğü kadar faydalı bir model olmayacak.

Özetle şöyle diyebilirim, pek çok .com girişim tıpkı Amerika’da olduğu gibi hüzünle sonuçlanacak. Şu anda Amerika’da olan döneme Türkiye olarak giriyoruz. Fakat şunu unutmamak gerek, ülke olarak böyle bir dönemi hızlı atlatmalıyız. Bu dönemin uzaması zaten az olan zamanımızın daha da azalması, zaten az olan imkanlarımızın daha da imkansızlaşması demek olacak. Şu dönemi türm türk girişimcilerin az yara bere ile atlatması dileğiyle hoşçakalın…

Proje geliştiriyorsunuz, program geliştiriyorsunuz belki de eğitim süreçleri tasarlıyorsunuz. MMistanbul.com‘dan Zehra Doruk sayesinde dikkatimi çekmiş çok öenmli bir video. Adeta son 3 ayımı ifade ediyor. Çevirilerinden bazıları şöyleymiş;

“5 haftalık bir iş planının 4. haftasındayız ama gereksinimleri yeni öğrendik”, “Yarım günümü daha fazla nasıl iş çıkartabileceğimize dair bir toplantıda harcadım, çalışmak yerine..”, “patron bir magazin dergisinde daha üretken olduğunu okuduğu programın bir kopyasını getirdi ve süreçleri yarı yarıya kısaltacağını sanıyor!”..

O kadar doğru ki, pratik halini yaşadığım için anlatmadan geçemeyeceğim.

İşimiz sanal pos kurulumuydu. İlk etapta bir sayfalık bir form doldurup bankaya ilettik. Sonra banka tarafından istenen ve sitede bulunması gereken visa / master card logosunu, Gizlilik Politikası , Garanti İade Koşulları , Firma Bilgileri , Teslimat Politikası , Müşteri Hizmetleri gibi bilgileri sitemize ekledik. Beklemeye başladık. Bankamızın bunları kontrol etmesi yaklaşık 22 gün sürdü diye hatırlıyorum. Üstünden aylar geçtiği için tam hatırlayamıyorum kusura bakmayın.

Sonra bize bir telefon ve eposta geldi. Test aşamasına sitemizi hazırlamamız için sabit IP, SSL sertifikası gibi şartları hazırlamamız ve XML sistemi kurmamız istendi. Innova firmasının altyapısını kullanan bankamız Ziraat Bank’ın ilk defa pos kurulumu yaptığımız için yönetim paneli giriş kodu göndermediğini anladık. Dökümantasyon ise sadece ASP scriptleri için açıklamalar içeriyordu. İnnova‘dan PHP örnekler talep ettiğimizde bir kaç kaynak gönderdiler ama bir türlü CURL ile XML sorgulamaları yapamıyorduk. Bu sorun bir kaç günümüze mal oldu. Sonra PHP SOAP extention desteği ile yapabileceğimizi ama host firmamızın bu desteği vermediğini öğrendik. CGI gibi kullanmamızı istiyorlardı SOAP kütüphanelerini. Bu konuda uzuuunn süre araştırma yaptıktan sonra asla yeterli türkçe kaynağa ulaşamayacağımı anladım. CURL, SOAP, XML gibi konularda emin olun hiçte öyle fazla bilirkişi yok Türkiye’de. Hele bunların yanında PHP’yi de bilen kaç kişi vardır bilemiyorum. Zira bana Türkiye’den yardım bir ana kadar gelmedi.

Bu sıralarda araştırırken şu anda İngiltere’de bir oyun firmasında çalışan ve sanıyorum master yapan Görkem PAÇACI‘ya denk geldim. Ekşi sözlükte yazdığı bilgi dolu cümleleri okuyup, orada yazar olmadığım için mesaj atamadığımdan sosyomat.com’da kendisine nicki ile ulaşabildim. Sağolsun çok yardımcı oldu ve benim es geçtiğim PHP’nin nuSOAP kütüphanesinin işe yarayabileceğini söyledi. Zira yaradı da. Artık sorgulama yapabiliyorduk.

Ama verilen bilgilerle bir türlü yönetim paneline giriş yapamıyorduk. İnnova’dan teknik danışmanımıza sorduğumuzda sizde giriş kodu yok mu dedi. Evet gelen epostada yoktu. Sonra Bileşim A.Ş.’den giriş kodunu istedik. Kullanıcı adı ve şifremizle kullanınca girebildik. Girince çok şaşırdık. Çünkü sadece girebiliyorduk ama içerde herhangi bir işlem yapamıyorduk. Bu süre zaafında günler su gibi geçmişti. Sanırım bir ay kadar oldu. Bildirince bir süre sonra panelde yetkiler açıldı.

Sonra formlar, alış-veriş sistemimizin SSL ve sabit IP entegrasyonu gibi konuları bir hafta içinde hallettik. Site5.com‘un sabit IP vermek konusundaki hızına şaşırdık. sanırım 2 saat kadar sürdü. 3 gün sonrada tüm proxy IP’ye doğru cevap verir oldu. Bu konularda ettiği yardımdan dolayı Exa System‘den Aykut ARDIÇ’a çok teşekkürler. Bileşim A.Ş.’ye durumu bildirince 3D secure sisteminide istediğini bildirdi. Sistemi alıp bir kaç gün inceledim ama akabinde elimde yeterli döküman olmadığınıda farkettim. Bir hafta inceleme öğrenme süresinden sonra İnnova’ya yeniden döndük ve hem bize hem Bileşim A.Ş.’ye giden döküman verme yetkisi bizde yoktur maili ile mailimizi okurken Bileşim A.Ş.’den 3D secure entegrasyonu için ödkümanları almıştık.

Hızla incelerken farkettik ki 3D secure sistemi visa ve master kart root serverlarına operatör gibi çalışan bankaların tüm kredi kartı işlemlerini düzenli şekilde root servera bildirmesi gibi bir özelliğe sahipti. Acaba visa/master bu sistemi bankalara şart koşarken bunu kasten mi istemişti ? Bir güvensizlik mi söz konusuydu onlar içinde. Garipsedik, üstünde durmak istemedik.

Adeta bize piyangodan çıkan 3d secure sistemde Microsoft Tabanlı iPay sanal pos sistemi birleştiğinde inanılmaz bir yavaşlık olacağını tahmin etmek hiçte zor değildi. Zira Onlinenic.com‘da ortağım işlem yaptığında dakikalarca alış-veriş için bekliyor, browser yönlendirmesi şeklinde işleyen 3d secure sisteminde anne kızlık soyadından parçalar bile isteniyordu. Frame olarak görünen sisteme bakıp mecbur olduğumuzdan istemeyerek işlem yapıyorduk. Bu sistemin bir kaç yüz türk lirasını geçmeyecek bir alış veriş sitesinde cazip olmayacağı gün gibi aşikardı. Sistemde ayrıca alışverişler havada kaldığı için bir şekilde kredi kartı kaydı yapmakta gerekiyordu ki sağladığı güvenliği riskede çeviriyordu bizim için.

Bütün bu gelişmeler sonunda bir şekilde anlaştık ve sistemi sağlayıp 3- 3,5 ay sonunda sistemi entegre edebildik. Aldığımız ücret mi ? Söyleyemeyeceğim kadar komik inanın. Zaten kar amaçlı değil girişim amaçlı yapmıştık işi. Ama yapmaz olsaydık keşke demedik değil.

Sözün ve hikayenin özü Türkiye’de birşey geliştirmek zaten zor. Standartları oturmamış birşeyler geliştirmek daha zor. Vasıf, bilgi, emek, tecrübe isteyen bir işi yapmak çok çok daha zor. Ve bu sırada yeterli bilgiye, tecrübeye, insiyatife sahip olmayan insanlarla uğraşmak hayal edemeyeceğiniz kadar zor. Eğer bir iş için yola çıkıyorsanız bilin ki o koskoca binalı, gözünüzde son teknoloji kullanan şirketler hazır iş modellerini alıp yıllarca Türkiye’ye uyarlamakta zorluk çeken aslında buzdağının tam tersi şekilde duran geliştiriciye ve girişimciye hiçte kolaylık sağlamayan şirketler. Karşınıza çıkacak yüzlerce engel var. Hiç biride bu videodaki gibi yarım günüm gitti gibi komik söylemlere eş değil :)

Şimdiden kolay gelsin, bu videodakileri on kat fazla yaşayacaksınız. Ben çeksem uzun metraj olurdu heralde, hatta bir üçleme rahatlıkla çıkartırım.

( Gerçi bütün bu işleri ben yaptım. Peki neden çoğul konuşuyorum çünkü kurumsal bir yapı altında yaptım, o yüzden diye kendimi kandırayım. )