–spoiler–

Film bir babayla annenin üç çocuğunu dış dünyaya kapalı bir evde çeşitli hurafelerle büyütmesi üzerine kurulu. Hatta öyle ki çocuklara özgürlüğü çağrıştırabilecek, dış dünyayı merak etmelerine neden olacak kelimeleri bile farklı anlamlarda öğretiyorlar. Eve giren su şişelerinin üzerindeki etiketleri bile söküyorlar.

Güvenlik amacıyla baba ancak arabasıyla dışarı çıkabiliyor ve ev sınırları dışında bir yere basmıyor bile.  Çocuklara ise dışarıda kedi denen çok tehlikeli yaratıklar olduğu, bu kedilerin çocuk beyinleri ile beslendiği söyleniyor. Eve kitap, kaset vb. hiçbir medya girmiyor. Yani düşünsel özgürlükleri de hurafeler, çarpıtmalarla çocuklarından alıyorlar. Onları korumak ya da onlara hakim olmak uğruna.

Gökteki uçaklar ise sanki her an bahçeye düşecek oyuncaklar gibi çocuklara anlatılmış. Zaman zaman bahçeye gizlice bir oyuncak atıyorlar ve çocuklar oyuncağı kapışıyor. Bununlada aslında bilgisiz olunca algılarımızla ne kadar rahat oynanabileceği vurgulanıyor. Hem de sonunda bu yükleme algıları kabul edince ödüllendirilmemiz.

Erotik sahneler ise çocukların doğalarına karşı koyamadığı ve dışardan erkek çocuk için gelen fahişenin olduğu sahneler. Kısıtlanan özgürlükler, similasyon dünyalar bile insanın özüne karşı duramadığını gösteriyor.

Kedi yaratıklara karşı ise havlamayı öğretiyor anne baba. Ve havlarlarsa kedilerin gelmeyeceğini söylüyorlar. Anne ve çocuklar babadan havlama dersleri alıyor. Ve filmin sonunda büyük kız kaybolunca heyecan ve korkuyla kapıdan havlıyorlar. Bu şekilde ise tüm cehaletimiz için de aslında ne kadar komik savunma mekanizmları ürettiğimiz ve özgürlüğümüzü elimizden alanlara karşı ne kadar aciz kaldığımız vurgulanmış. Üstüne komik duruma düşüşümüz.

Filmin sonunda büyük kızın neden dişlerini kırıp arabaya bindiğini ve filmin adının nereden geldiğini merak edenler için ekşi sözlük imdada yetişti. Çocuklara köpekdişleri düştüğü zaman evden çıkabilecekleri anlatılmış. Bu yüzden büyük kız dişlerini kırıp öyle biniyor arabaya. Bu da haliyle özgürlük için fedakarlık alt metnini çağrıştırıyor.

–spoiler–

Özetle 8/10 puan verdiğim, vakti zamanı şahane filmdir.

Filmi izleyip birşey anlamamanız çok muhtemel. Tabi bunun yönetmen ve senaristçe istendik bir sonuç olduğunu düşünüyorsanız filmi anlamadığınız için aslında anladığınızı biliyorsunuz demek oluyor. Bundan daha iyi bir cümle bulmam zor.

Film içinde geçen bir hikayenin cevabı olmadığı gibi yaşadıklarımız hakkında bir cevap olmayabileceğini söylüyor. Bir anlamda planlar yaparak Tanrı’yı güldürdüğümüzden bahsediyor, bir anlamda da aslında doğru soruları sormamız gerektiğini bilmemize rağmen hangi soruları sormamız gerektiğini ancak cevapları alınca anlayabileceğimizi bu yüzden de belki de hayatla ilgili çok fazla soru sormamızı öğütlüyor.

Geçmişle ilgili aslında elinizden birşeyler gelmeyecek olsa da keşke olmasaydı , yapmasaydım dediğiniz şeyler, neden olduğunu merak ettiğiniz şeyler varsa bunlara hala cevaplar arıyor daha ideallerini planlıyorsanız belki de o hayal ettiğiniz kurgular bütün bu olayların yerine gerçekleşse de yine de cevaplar bulamamış olabilirdiniz. Belki bugün olanlara anlam yüklemeye çalıştığınız için bugün olabilecek ve olmasını istediğiniz şeyleri de es geçiyor olabilirsiniz. Bunun dışında dini argümanlarıda her yahudi gibi filme katan kardeşler dininde bugün varolan rolünü sorguluyor. Kabala ya da tevrat ya da diğer herhangi bir kitabın bize bütün cevapları vermeyeceğini, dinin bugün hala varolmasının nedeninin bir anlamda anlam veremediğimiz şeylerin cevabı oluşunu vurguluyor.

Tüm bunların bu cevapsızlığın, bu buhranlı kabullenmişlik halinin sonunda anlattığı hikayeleri sonlandırmadan filmi  çat diye bitirmeleri de bu yüzden. Ve bir şey anlamadıysanız bu sizin suçunuz değil emin olun, yönetmenin ve senaristin yani coen kardeşlerin suçu :)

Filmde geçen bir şarkı. http://www.youtube.com/watch?v=5Jj3wZVc7nw

Tipik örneğimiz google aslında bu yazının konusu olacağı üzere domain açısında pek bir halta benzememekte. Ama aslında google tamda bu yazının en güzel örneğinide teşkil ediyor. Çünkü şartlar ve ortam farklılığına en iyi vurgu yapacak isimde aynı zamanda. Google ilk kez duyan bir insanın aklında markalaşabilecek bir isim olamayacağı, jenerik olamayacağı aşikar bir kelime. Fakat biliyoruz ki kapital herhangi bir şeyi herkesin aklında yer açarak markalaştırabilir. İşte amerikada çok iyi bir fikirle başlayan (pagerank) google aldığı dev kredi bütçeleri ( ilk yıllarında 24 milyon $ a kadar ) ile markalaşmayı başardı. Evet fizibilite çalışmaları yaptı, internet hakkında tecrübeliydi vs. vs. Bunu er geç her girişimci Türkiye’de de yapar. Fakat yatırım bulmak, kredi bulmak büyük derttir.

Türkiye’nin diğer gelişmiş ülkelere göre en önemli farklılığıda budur.

Peki Türkiye’de hiç mi şans yok. Elbette var. Markalaşmak için harcanacak bedeli geliştirmede kullanıp, zaten jenerik olan bir domain kullanarak projenizi canlandırmak. Fakat bu Türkiye’de pek mümkün değil. Zira yine bir türk şirketi olan Nokta.com 420 bin jenerik domaini, Hanel Bilişim 4000 kadar çok önemli domaini, Kıvılcım İstanbulluoğlu 3500 kadar jenerik ismi zaten almş durumda. Dahası yerel isimlerde de ünlü M.A. Stenzel amcamızdan söz etmeye gerek yok. On binlerce dolar verip isim alma teklifleri yapabilirsiniz.

Diğer kalan isimler ise tahmin edebileceğiniz gibi kendi kendine yaşayabilecek bir proje olacaksa markalaştırma maliyetleri yüksek olacak isimlerdir. Böyleyken Türkiye’de proje geliştirmekte, internetten para kazanmakta bir kaç kişinin tekelinde olur tabi ki.

İlk gelen alır kuralı var dediğinizi duyar gibi oluyorum. Evet ama bu kural zaten ekonomik sistemin cayır cayır işlediği Amerika gibi ülkelerin işine yarar. Ama sizin gibi her attığı taşta iki kuş vurmazsa zarar edecek ülkelerin girişimcilerinin ne yatırım bulma şansları, ne kredi imkanları bu ülkelerdeki kadar geniş değildir. Bu ülkede bu tip kurallar tam tersi karaborsacıların türemesi anlamına geldi. Bunu zamanında com.tr konusunda öngören ( belki de farklı nedenlerle bilemiyorum ) ODTÜ’tü tebrik ediyorum.

Bu şekilde projeyi ateşleyebilecek ve girişimciyi yüksek maliyetlerden kuratarabilecek domainler karaborsa olduğu sürece elbette internet gelişmeyecektir.

Neden müslümanların olduğu coğrafyalarda hep kan akar ? Hangi ülkede çekilmiş tahmin edin bakalım. Irak, Tayland, Azerbaycan, Filistin, Afganistan, Pakistan, İran, Endonezya, Malezya, Nijerya, Kenya, Somali … ? Ya da herhangi bir müslüman ülke. Hatta aracın markasıda toyota. Hangi müslüman ülke bir araç markasına sahip ki ? İşte bu yüzden değil mi bu ülkelerin acizliği ? Askerde bir komutan kendini bu hale düşüren müslümanlarda suç demişti. Ne diyim nerede çekildiği belli olmayan şu fotoğraf her şeyin özeti…

Hollanda Wikipedia Yoğunluğu

İstanbul Wikipedia Yoğunluğu

Not : Ödevleriniz dahil bir sürü şeyi bulduğunuz canım Wikipedia şu sıralar yardım toplama işlerine girdi. Bir kaç milyon dolara ihtiyaçları var ve yanlış tahmin yapmıyorsam yarsını topladılar. Diğer yarı için destek verebilirsiniz. Donate için buyrun diyelim.

Bu tip sistemlerde günlük operasyonlar gerçekten zorludur. Tedarik, kargo, depolama gibi işlerin hesabı çok iyi yapılmalı, yollar tıkandığından alternatif olarak hangi yol derman olur iyi tahlil edilmelidir. Bunların hesabını yapmadan işe giren hem alış veriş hem müzayede sistemleri yok olmaya mahkum. Bunu bildiğimden elimde her türlü teknik imkanım yazılımcı olduğumdan doğal olarak varken girmedim bu işlere. Çünkü ürün kalitesi gibi çok önemli bir etkende dışarda kalan firmaların elinde olacak ve müdahil olamayacağımı biliyorum.

Tüm bunlardan zaten Türkiye’de  gerçek anlamda kaliteli ürün yelpazesi sunabilen firmada yok. 1000′den fazla farklı ürünü farklı ihtiyaç alanlarında olacak şekilde temin edip adam gibi işini yapabilen bir firma varsa gösterin bana ben de bileyim. Bir sitede hem banyo dolabı hem de kol saati hem ekran kartı hem de oto lastiği satılıyorsa on kere düşünün alış veriş etmeden. İyi tartın ölçün biçin derim.

Peki tüm bu alışveriş sistemleri ve müzayede sistemleri başarısızlıkları içinde başarılı  başarılı olabilecek, daha çok para kazanmak ya da zarar etmemek için manüpüle edilmesinede gerek olmayan bir orta yol var mı ? Evet var. Bu ikisini anlamlı şekilde birleştirmek, hem müşteri hem satıcıyı performansı ölçüsünde memnun etmek mümkün. Kısaca sistemi anlatayım.

Bir A ürünü piyasa fiyatı 100 TL olsun. Sistem tıpkı müzayede sistemleri gibi 1 TL teklif bedeli ile teklifler toplasın. Diyelim 150 kişi teklif verdi. Ve en yüksek tekil teklifi veren Ahmet Bey 68 TL ile ürünün sahibi oldu. Kendisine toplam maliyeti 68 TL ürün bedeli + 1 TL teklif bedeli ( artadabilir bu önemli değil ) + kargo şeklinde. Satıcı şirketin zararı 32 TL ürün satışı için. Ama 150 TL teklif bedelleri toplandığında bu normal piyasa bedelinin 150 TL + 68 TL ile 228 TL ederek çok çok üstü bir rakama satılmış ve satıcı şirket kar etmiş oluyor. Buraya kadar herşey satıcı şirket tarafında ve müşterilerin çoğu şanslarını denedikleri ile kalıyor.

Peki bir düşünelim. Ya satıcı şirket 228 TL toplam bedelden 128 TL teklif veren tüm kullanıcılarına teklif sayıları ile orantılı olarak,  otomatik şekilde dağıtır ve tıpkı normal bir alışveriş sistemleri gibi ürünü 100 TL’ya satmaya razı olursa. Bu şekilde müşterilerde 150 TL teklif  toplamından sadece 32 TL’lık kısmını öderlerse herkes mutlu olmayacak mı ? Müşteriler hesaplarına aktarılan bu bedelleri ister hemen al ürünlerde, ister yeni tekliflerde, isterlerse de nakit olarak talep edebilirler. Satıcı için ürün satıldığından artık sorun yoktur çünkü.

Tek sorun satıcının başına şu gelebilir diyebilirsiniz. 100 TL ürün için sadece 10 teklif alır ve ürünü 5 TL’ya satmak toplamda 15 TL kazanmak zorunda kalabilir. Bunun iki çıkış yolu mevcut. Ya ihale iptal edilir ve sistem ürünü bu durumda satmayacağını sözleşmesinde ilan eder ya da teklif sayısı yeter seviyeye ulaştığından arttırma sonlandırılması yapılır. Bu şekilde satıcıda zarar etmeyecektir.

Fikrimi kullanmak isteyenler buyursun satın alsın :)

Öte yandan Ersan Özer, eTohum toplantılarında kullanıcı üretimi içeriğin Türkiye’de aslında varolmadığını adeta kanıtlarcasına bir konuşma yapmış. Haklı olduğu kısımlar çok fazla. Ama tek bir unsuru görmezden geliyor. Türkiye’de tek alana hitap eden kullanıcı üretimi içerik sahibi sosyal ağlar henüz yok. Sosyomat’ın özelleştirilebilir gruplar kanalı iyi düşünceydi ama olgunlaşamadı. Bugüne kadar başarılı bir facebook uygulaması bile çıkmadı bu alanda. Ama başarılı örnek olarak tam oturmasada DonanımHaber gösterilebilir. %60′a yakın içeriği kullanıcılar forumlarda üretiyor. Pillinetwork ayrı güzel bir örnek. Bu da yakında asenkron editör onaylı ve tek alanda tek şekilde hizmet veren oluşumların olabileceğini gösteriyor.

Böyle Türkiye’de bakınca .com pek çok şirket iflas bayrağını çekecek.

Weblebi.com iflas ettiğini geçenlerde açıklamıştı. Arkasında Shobbo.com geldi. Fakat konu ne varolan medya şirketlerinin ne de web 2.0 kullanıcı üretimi içerik mantığının işlememesi değil. Asıl neden henüz internet sektörünün yeter feedback tecrübeye sahip olmaması. Bu yüzden pek çok daha başarısız girişimde olacak.

Bu tecrübesizlik özellikle maliyet ve işletme konusunda öngörememezliğe yol açıyor. Özellikle istihdam maliyetleri göz önünde bulundurulmuyor. Kendi istihdamını şirketinde kendisi sağlayan birisi olarak söyleyeyim, bir elemanın istihdamından asla maaşından fazla kar elde etmeyi düşünmeyin. Bu olsa olsa bir hayaldir. Tıpkı bir malı maliyetinin iki karına satmak gibi bir hayal. Bu hayali kurarak bir yazılımla yıllarca düzenli para kazanacağını zannedenler benzeşiyor. Yazılımların evrim gereksinimlerini yazılımcıların, hatta tecrübeli yazılımcıların karşılayabileceğini anlamak lazım. Henüz standartlarının oturmadığına inandığım web yazılım işi Türkiye’nin kendine has şartlarında sektör içinde birbirine uyumlu donelere de sahip değil. Bu uyumsuzluk eğitimsizlik ve tecrübesizlikten kaynaklanıyor. Bu yüzden yurtdışı üretimi, açık ya da özgür yazılımların çözümleride ancak geçici çözümler olabilir.

Bu maliyet ve tecrübesizlik yanında bir diğer sorun : projelerin sahipleri bence dünyada ki teknolojik web evrimi, söz gelimi web 3.0 gibi gelecek senayoları dikkate almıyorlar. Şimdiden bu şekilde bakınca; efiyat.com, cimri.com gibi sitelerin uzun süren bir başarısızlık, kararsızlık süreci yaşayacağını görmek bu açıdan hiç zor değil. Fiyat karşılaştırmak düşünüldüğü kadar faydalı bir model olmayacak.

Özetle şöyle diyebilirim, pek çok .com girişim tıpkı Amerika’da olduğu gibi hüzünle sonuçlanacak. Şu anda Amerika’da olan döneme Türkiye olarak giriyoruz. Fakat şunu unutmamak gerek, ülke olarak böyle bir dönemi hızlı atlatmalıyız. Bu dönemin uzaması zaten az olan zamanımızın daha da azalması, zaten az olan imkanlarımızın daha da imkansızlaşması demek olacak. Şu dönemi türm türk girişimcilerin az yara bere ile atlatması dileğiyle hoşçakalın…

Nasıl mı ?

Çok basit bir teori bu aslında. Kaynaklar tükendikçe hala varolanları korumak bile dünyanın kaynaklarına zarar vermeye başladı. Çok basit bir örnek,

“Atina Belediye Başkanı Dora Bakoyianni, Olimpiyatların güvenlik maliyetinin bir milyar doların üstüne çıkacağını söyledi.”

Bana göre inanılmaz bir rakam. Avrupa’da bir şehirde, üstelik tüm dünya ülkelerini ilgilendiren ve bir araya getirdiğini söylediğimiz bir etkinlik düşünün. Bu etkinlikte güvenliği sağlamak 1 milyar doları bulsun. Peki zarar verecek etken ne ? Yine biz insanlar.

“Roma, 1960 yılında olimpiyat oyunlarına ev sahipliği yaptığı sırada, güvenlik konusu bugünkü kadar büyük bir endişe kaynağı değildi.”

Peki bu 44 yılda ne değişmiştir ?

Bu 44 yılda soğuk savaş bitti. Bu 44 yılda sistem insanoğluna değil, onu yönetenlere hizmet etmeye başladı. Bu 44 yılda Amerika gücünü diğer ülkeler üstünde kanıtladı. Bu 44 yılda insan artık paranın kölesi haline geldi.

Çok basit açıdan düşünün. Sizce bir sunucuya saldırı, hackleme girişimi gelmeyecekse verimi ne kadar artar ? Yüzde 10 mu ? Peki güvenlik yazılımları üreten firmalar farklı işlerle uğraşsa mesela performans ve test işleriyle, bir yüzde 10 daha artar mı ? Peki yazılımcılar ürettikleri yazılımlar içinde güvenlik önlemleri almasa, evet almasa ne kadar işi ne kadar sürede yaparlar ?

Kaygılar artacak. Güvenlk maliyetleri artacak. Dünya da kullanılabilir enerji azaldıkça, onun için verilen mücadele artacak. Ve bir gün insanoğlu paylaşmayı öğrenmek zorunda kalacak.

4000 yıldır yazıp okuyabiliyoruz.
1500 yıldır kitaplar üretebiliyoruz.
570 yıldır kitapları matbaa ile çoğaltabiliyoruz.
67 yıldır sayısal veri depolama işini yapabiliyoruz.
38 yıldır bilgisayarlar arasında veri gönderiyoruz.
19 yıldır sayısal verileri tüm dünya world wide web sayesinde paylaşabiliyoruz.

Böyle bakınca insanoğlunun hafızasının ne kadar zayıf olduğunu görmemek çok zor. Nesiller arasında tecrübelerin ne kadar çok fark ettiğini düşününce, bu tecrübelerin net şekilde aktarımları için daha çok küçük bir çocuk gibiyiz. Belki bunları bir gün yaptığımız hatalarla torunlarımıza olduğu gibi aktarırsak, işte o zaman dünyanın canını yakmayı bırakmış, onun hakimi değil bir parçası olduğunu kabul etmiş bir medeniyet varolabilir.

1 . Bir işi para kazanmak için değil, yalnız zevki için yapan (kimse), profesyonel karşıtı.
2 . Bir işi meslek veya alan uzmanı olmadan yapmaya hevesli, meraklı:
“Bu, çok ucuz bir amatör ressam tüzüğüdür.”- H. Taner.
3 . Acemi.
4 . alay yollu Beceriksiz.

Profesyonel kelimesinin TDK’ya göre kelime anlamı;

1 . Bir işi kazanç sağlamak amacıyla yapan (kimse), amatör karşıtı:
“Profesyonel boksörden, antrenman bahanesiyle senin karşında dayak yemek işime gelmiyor, kızım!”- N. Hikmet.
2 . Ustalaşmış, uzmanlaşmış.

Ön bilgilendirmelerden sonra yazılım dünyasında edindiğim tecrübeye göre bu iki kavrama bakış açımı paylaşmak istedim. Şu aralar uzadıkça uzayan kurumsal geçiş sürecimde bunlarla oldukça sıkı fıkıyım.

Amatörlük acemilik dönemiyle başlayan ve genel standartlar ölçüsünde iş yapmayı başarana kadar süren ve sonra profesyonellik olmak ya da olmayıp amatör hayata devam etmek şeklinde devam eden bir iş. Profesyonel olmak yapılan işler karşılığında

ücret almak demek ve aynı zamanda uzmanda olmak demek. İşte bu iki kelime ikinci anlamlarında buluşuyor.

Amatörlük daha usta olmaya giden bir yol iken, profesyonellik ikinci anlamda ustalaşmışta ustalaşmış demek oluyor.

Peki ne zaman vazgeçeceğiz amatörlükten ? Çok basit para kazanmak durumundayken. :) Ama ya profesyonellik sınırları neler ?

Şu anda keşfettiğime göre artık yeni birşeyler yapmayı düşünmemeye başlamış mesleğini seven bir insan ondan nefret etmemek için derhal amatör arayışlara girmeli. Aksi takdirde ne profesyonel kalabiliyor, ne de mesleğini sevmeye devam edebiliyor.

En güzel örneği ise müzik grupları olsa gerek. Eğer aynı şekilde devam ederlerse dönemlerinde yaşayanlar onları dinler ve

dönem bitince kimse onları dinlemeyecektir. Bu heralde eserleriyle var olmaya çalışan insanların son istediği şeydir. Bir döneme damga vurmak güzel ama profesyonellik bir süre sonra onlara da sıkıcı gelecektir. Zaten bu sayede bizde yeni keşfedilmemiş müzik türleri ile karşılaşıyoruz.

Kim bilir belki yazılım dünyasında da her ne kadar metasal ilişkiler ön planda olsa da yeni bir arama fikri, yeni bir bilgisayar giriş birimi artık varolandan sıkılmış profesyonellerden gelebilir. :)